در جنوب غربی کاشان و در دامنه کوه های سر به فلک کشیده ی کرکس دره ی بزرگ و پهناوری وجود دارد به نام برزک. توسعه طولی شهر در مسیر دره ای سرسبز، وجود چشمه سارهای متعدد با آب قابل توجه که باعث گسترش باغهای میوه در طول دره شده است، آن را به باغ شهری زیبا تبدیل کرده که با برخورداری از فاکتورهای متعدد جذب توریست، برزک را به یکی از بزرگترین و مهمترین قطب گردشگری کاشان تبدیل کرده است.

سابقه برزک به ۵۰۰۰ سال قبل بر می گردد. از آثار تاریخی و دیدنی این شهر می توان به زیارتگاه امامزاده سراج الدین بن موسی بن جعفر، حمام دوره ی صفویه، آب انبار قاجاریه، آسیاب آبی قدیمی، تپه تاریخی قلعه، آبشار و رودخانه و جاده تفریحی توریستی سعدآباد، چشمه احمد آباد و موزه مردم شناسی برزك و… اشاره کرد.

بخش برزك باستناد مدارك موجود یكی از بزرگترین مناطق مهم روستائی شهرستان كاشان است و شامل ٩ روستا می باشد:

از سمت شمال به سده – ویدوج – ویدجا – ازوار

از سمت غرب به روستاهای وركان – آرنجن – پنداس – تجره – آزران

از سمت شرق به سادیان – مرق – نابر

برزك كه روستائی سرسبز است در دره ای در دامنه كوههای كركس در قسمت جنوب غربی و در فاصله حدوداً ٥٠ كیلومتری شهرستان كاشان قرار دارد.

وجود سازه های آهکی در اطراف و به ویژه در بخش جنوبی منجر به تقویت آبهای زیرزمینی منطقه گردیده است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۶۰۰ تا ۳۵۸۸ متر می رسد. ٤ كوه، برزك را چون نگین زمردین در برگرفته است.

از جنوب كوه كمر ’بمبَر’ل، از غرب كوه شید، از شرق كوه كارَگ و از شمال كوه كمر آله

دره برزك از سمت شمال غربی به سمت جنوب شرقی ادامه دارد و در انتها به دو دره اصلی بنامهای گلو آب و بیداك منتهی می شود.

برزك مركزی خود هفت محله می باشد كه از به هم پیوستن آنها برزك كنونی پدید می آید:

١- محله سرگاور‏ ٢- محله درب مسجد جامع ٣- محله درب زیارت ٤- محله مصلی ٥- محله سردل ٦- محله كارگاه ۷- محله باغستان.

بارندگی در سطح روستا تا ارتفاعات (٣٨٠٠ متر از سطح دریا) از ٢٥٠ میلی متر تا ٤٠٠ میلی متر در سال متغییر است.

نزولات جوی كه بیشتر برف است عامل اصلی تغذیه چشمه ساران زیبای منطقه است.

برزك با داشتن كاریزها و چشمه های خود جوش در كنار رودخانه ای قدیمی كه در میان روستا و كشتزار ها روان است و در دره ای سر سبز و خوش آب و هوا، چشم اندازی بس زیبا و دلنشین دارد

برزك به علت قرار گرفتن در چنین موقعیتی در تابستانها دارای آب و هوائی معتدل و در زمستانها دارای آب و هوائی سرد و پر سوز می باشد.

سرسبزی و شادابی برزك از بركت كاریزها و چشمه ساران است كه از كوههای اطراف سرچشمه گرفته است.

صدای شرشر ریزش آبشار گون همیشگی این آبها، روستا را در ذهنها چون نمادی از باغ فردوس می نمایاند، برزك دارای ١١چشمه، ٤ حلقه قنات و سه حلقه چاه می باشد كه اسامی آنها به شرح ذیل می باشد:

١- چشمه شهیدجه ٢- چشمه مزرعه پریون ٣- چشمه چنار ٤- چشمه سعد آباد ٥- چشمه بم بزمچه ٦- چشمه چنداقر ٧- چشمه احمدآباد ٨- چشمه هنداقر ٩- چشمه وسریان ١٠- چشمه كهروس ١١- چشمه قاسوره.

١- قنات زاغر ٢- قنات لالالون ٣- قنات علیاء ٤- قنات پریون

در مورد تقسیم بندی اراضی می توان اینگونه توضیح داد كه این منطقه واحد تقسیم بندی جریب است و هر جریب تقریباً ٥٤٠ متر می باشد كه هر جریب به ١٠ قفیس قابل تقسیم می باشد و هر هكتار ٨ جریب می باشد.

کوهها

نام تعدادی از كوههای اطراف برزك به همراه مشخصه آنها به شرح ذیل می باشد:

۱- اسبه كشه : (ASBEH KOSHEH )

این كوه با ارتفاع ٢٤٥٠ متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٢٩ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است. جهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی بوده و مختصات جغرافیائی قله آن به طول َ١٥ .٥١ و عرض َ٤٧ .٢٣ می باشد.

۲- اشك : (ASHK )

این كوه با ارتفاع ٢٥٥٢ متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٣٥ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است و جهت كوه جنوب غربی_ شمال شرقی می باشد.

۳- چال: (CHAL )

این كوه با ارتفاع ٣٢٢٥متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٣٦ كیلومتری جنوب مركز شهرستان كاشان واقع شده است وجهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی می باشد .

۴- چاله سفید: (CHALEH SEFID )

این كوه با ارتفاع ٣٠٤٧ متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٣٣ كیلومتری جنوب مركز شهرستان كاشان واقع شده است و جهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی می باشد.

۵- كرگز: (KARGAZ )

این كوه با ارتفاع ٣٦١٧ متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٣٦ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است وجهت كوه شمال غربی – جنوب شرقی می باشد.

۶- كمر بالاب: (KAMAR BALAAB )

این كوه با ارتفاع ٢٥٩٧متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٤٠ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است وجهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی می باشد.

۷- كمر پایین آب : (KAMARPAINAB )

این كوه با ارتفاع ٢٥٢٤ متر و در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٤٥ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است و جهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی می باشد.

۸- كمر تیر: (KAMAR TIR )

این كوه با ارتفاع ٢٤١٥ متر در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٤٧ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است و جهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی می باشد.

۹- كمر چاله سفید: (KAMAR CHAL-E SEFID )

این كوه با ارتفاع ٢١٥٠ مترو در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٣٤ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است. جهت كوه شرقی – غربی می باشد.

۱۰- گهروز: (GAHRUZ )

این كوه با ارتفاع ٣١٠٥متر و در محدوده شهرستان كاشان، بخش نیاسر، برزك و در ٣٦ كیلومتری جنوب غربی مركز شهرستان كاشان واقع شده است. جهت كوه جنوب شرقی – شمال غربی می باشد.

فرهنگی

این منطقه از سالهای بسیار دور تا كنون از وجود عالمان فقه اهل بیت(ع) بهره ها برده اند. به همین جهت سطح فرهنگ دینی و عمومی مردم مطلوب می باشد. مضجع شریف امامزاده حضرت سراج الدین موسی بن جعفر(ع) در برزك، مقبره عالم و عارف و شاعر مشهور كاشان ملا بابا افضل الدین مرقی در مرق و سایر قبور امامزادگان عظیم الشان در روستاهای ازوار و ویدجا، خانه های قدیمی در وركان و… از مكانهائی هستند كه از فرهنگ و تاریخ مردم خبر می دهند.

فیض علماء بزرگواری همچون حضرت آیت ا… نجفی (شاگرد حضرت آیت ا… میرزای شیرازی صاحب فتوای تحریم تنباكو) حضرت آیت ا…سید رضا و سید احمد موسوی، مرحوم ابوتراب و آقای واعظ و دهها عالم دیگر باعث شده است تا مردم بسوی طلب علم روی آورند اكنون حضور صدها فارغ التحصیل و دانشجو در رشته های مختلف دانشگاهی و صدها تن طلاب علوم دینیه و همچنین حوزه علمیه حضرت امام موسی كاظم(ع) مایه مباهات و افتخار این دیار می باشد.

زبان

به طور كلی زبان اهالی در قدیم، زبان محلی معروف به رایجی بوده است ولی به مرور زمان تكلم به این زبان كمتر شده است و فقط بین افراد مسن و قدیمی دیده می شود.

این زبان از ادبیات خاص خود برخوردار می باشد و افعال آن دارای صیغه های منظم می باشد و نسبت به زبان رایجی مناطق اطراف از جمله كاموو ابوزید آباد از آهنگ آرام تری برخوردار است.

یكی از مهمترین اهداف ایجاد ”پایگاه اطلاع رسانی برزك“ زنده نمودن زبان رایجی می باشد كه انشاءا… در آینده برنامه های مدون و منظمی تدارك دیده شده است.

اقتصاد و معیشت

شغل مردم بخش برزك قالی بافی، كشاورزی، باغداری، دامداری، زنبورداری، گلاب گیری و… می باشد.

كشاورزی برزك اغلب باغداری است و محصولات آن نیز انواع سردرختی می باشد از جمله گردو- آلو- بادام – شاه توت – زردآلو- قیصی – سیب – انگور.

باستناد مدارك وزارت جهاد كشاورزی و مشاهده آمار و اطلاعات موجود ٧٠% پرورش گل و تولید گلاب شهرستان كاشان در بخش برزك می باشد.

مجموعاً در بخش برزك ٦٥٠ هكتار از اراضی به پرورش گل محمدی اختصاص داده شده است كه متوسط عملكرد گل محمدی در هكتار ٣٥٠٠ كیلو گرم می باشد.

بعد از گل محمدی محصول معروف برزك كه زبانزد خاص وعام می باشد و از محبوبیت خاصی برخوردار می باشد شاه توت برزك می باشد.

درختان شاه توت در برزك حدود ٥ هكتار از اراضی را در بر گرفته كه میزان تولید شاه توت در برزك سالیانه ١٠٠تن می باشد.

آلو زرد برزك كه به آلوی خیگی و آلوی مرغی نامیده میشود در منطقه مشهور می باشد كه متاسفانه در سالیان اخیر از تولید آن به صورت محسوسی كاسته شده است.

صنایع

از جمله صنایع موجود در این منطقه صنعت قالی بافی می باشد. در این منطقه حدود ٨٥٠ كارگاه قالی بافی خانگی موجود می باشد از دیگر صنایع موجود در روستا صنعت گلاب گیری است كه به دو صورت سنتی و صنعتی دیده می شود.

تعداد ٧٥ كارگاه سنتی گلاب گیری در روستا وجود دارد كه مجموعاً ٤٠٢ دیگ گلابگیری را شامل شده كه از نمونه صنعتی می توان به مجتمع كشت و صنعت شهدگیران اشاره كرد كه در آن تولید گلاب و انواع عرقیات گیاهی بوسیله دستگاههای تمام اتوماتیك و تقطیر پاستوریزه و بسته بندی انجام می گیرد.

از دیگر صنایع برزك كارخانه ترمه پلاستیك و چندین واحد مرغداری را می توان نام برد.